Start

   logo-pl-v2

 

fr pl gb us

Gama chromatyczna

    

ikonkaGama chromatyczna wydaje się bardzo prostym tematem. Mamy 12 półtonów w oktawie w systemie równomiernie temperowanym i te właśnie 12 półtonów ułożonych po kolei tworzy gamę chromatyczną. Wydawałoby się, że nie da się tego tematu bardziej skomplikować. Nic bardziej mylnego! Jest kilka zasad dotyczących chromatyzacji gam, które trzeba znać, choć moim skromnym zdaniem, na pierwszy rzut oka trudno dopatrzeć się w nich sensu…..

Gama chromatyczna jest skalą składającą się z 12 dźwięków w obrębie oktawy. Powstaje ona na bazie gamy durowej lub molowej. Buduje się ją poprzez wstawienie pomiędzy dźwięki sekundy wielkiej dodatkowego dźwięku, tworząc półtony (sekundy małe i prymy zwiększone). Po takim zabiegu otrzymujemy gamę chromatyczną.
Jest jedna podstawowa i najważniejsza zasada dodawania tych dźwięków. Trzeba znać i umieć stosować:

Kiedy chromatyzujemy gamę w górę podwyższamy dźwięk gamy bazowej, kiedy chromatyzujemy w dół – obniżamy dźwięk gamy bazowej.

 

/chromatyzujemy, czyli z gamy bazowej (durowej lub molowej) tworzymy gamę chromatyczną/

/gama bazowa - gama durowa lub molowa, w której dodajemy dźwięki, żeby stworzyć gamę chromatyczną/

Jak najprościej przyswoić tę zasadę? Zajmujemy się tym dźwiękiem, na którym już jesteśmy. Przykład: jesteśmy na dźwięku "d" i zajmujemy się tym właśnie dźwiękiem. Jeśli idziemy w dół obniżamy "d" dodając bemol, jeśli idziemy w górę – podwyższamy go, czyli dodajemy krzyżyk. To wszystko pod warunkiem jednak, że to nasze „d” już nie tworzy półtonu z kolejnym dźwiękiem gamy bazowej ("es" w gamie B-dur do góry lub "cis" w gamie A-dur w dół). Później przechodzimy do następnego dźwięku i tak dalej. Przykład gamy chromatycznej oparty o nieśmiertelną we wszelakich przykładach gamę C - dur poniżej:

 regularna chromatyczna C-dur

Na niebiesko zaznaczone dźwięki gamowłaściwe gamy C-dur, na czarno dźwięki dodane w trakcie chromatyzacji…

Dla równowagi kolejny przykład – gama As-dur:

regularna chromatyczna As-dur

Najpiękniejsze w regularnej budowie gamy chromatycznej jest to, że nie musimy wiedzieć nic więcej. Musimy wiedzieć skąd zacząć, czyli jaki jest na punkt startowy i pamiętać o zasadzie: w górę podwyższamy dźwięki – w dół obniżamy. I już!

Ale życie byłoby nudne bez odrobinki komplikacji. W tym przypadku harmonia rości sobie prawa do budowy nieregularnej i, o ile budowa regularna jest naprawdę prosta, budowa nieregularna gamy chromatycznej to szlak dla zawodowców ;) Po pierwsze – kluczowe znaczenie ma to czy bazujesz na gamie molowej czy durowej. Zasada ogólna zostaje bez zmian, ale oczywiście, jak każda zasada, musi mieć wyjątki. I w tych właśnie wyjątkach tkwi smaczek nieregularnego budowania gamy chromatycznej.

Dla jasności – gama będzie tak samo brzmiała czy będzie ona zbudowana regularnie czy nieregularnie! To o czym mówimy to kwestia – tylko albo aż – zapisu!

Teraz powinien nastąpić fragment, w którym piszę formułkę:

  • Przy chromatyzacji gamy durowej zamiast podwyższać VI stopnień obniżamy VII przy gamie wstępującej (czyli w górę), natomiast w dół zamiast obniżać V stopnień podwyższamy IV.
  • Przy gamie molowej – w górę chromatyzacja jest taka sama, jak w gamie paralelnej (są to dokładnie te same dźwięki, co w gamie paralelnej, tylko zapisane od VI stopnia), w dół jak w gamie jednoimiennej.

No dobra, ale z czego to wynika? Chyba ma to jakiś sens? Czy nie?....

W materiałach, które analizowała znalazłam informację, że dźwięk "b" jest bliżej spokrewniony z gamą C-dur, niż dźwięk "ais". Coś w tym jest - przyznaję, ale już w przypadku gamy C-dur "w górę", zamiast dźwięku „dis” powinien być „es”. Tak więc to nie o to chodziło - to chyba akurat lepiej ;) Kolejna zagadka: niby dlaczego w dół gamę molową mamy chromatyzować jak jednoimienną?

Skoro jednak teoretycy muzyki powołują się na pokrewieństwo bliższe lub dalsze to zapewne z czegoś sensowego to jednak wynika. Trzeba było to sprawdzić. Specjalnie dla Was siedziałam i analizowałam... Opłaciło się! Odkryłam zaskakującą zależność, która działa zarówno dla gamy durowej i molowej. Wystarczy to wiedzieć, żeby samemu bez problemu zbudować dowolną gamę chromatyczną nieregularną!

No to zacznijmy od tego nieszczęsnego „b” w gamie C chromatycznej. To jest jedyny bemol tonacji F-dur. Trójdźwięk F- dur to Subdominanta w tonacji C-dur (o której była mowa wyżej). Może to o tą zależność chodzi? Zwróć uwagę, że w gamie durowej chromatycznej w górę zawsze znajdują się wszystkie dźwięki gamowłaściwe gamy bazowej i gamy leżącej o kwintę w dół/ kwartę w górę (przy okazji jest to gama Subdominanty). Czyli dla C- dur będzie to gama F-dur (stąd bemol „b”), dla tonacji D-dur będzie to tonacja G-dur (stąd pojawia się dźwięk „c” – gamowłaściwy dla G-dur zamiast „his”). Jak napiszemy dźwięki obu tych gam jednocześnie – mamy bazę nieregularności w górę. Jak to działa w dół?

Dla męczonej przez nas gamy C chromatycznej wyjątkiem w dół jest pojawienie się dźwięku „fis” – tak, tak – to jedyny krzyżyk tonacji G-dur, czyli Dominanty naszej gamy bazowej. Wynika z tego, że wystarczy wziąć gamę z Koła Kwintowego leżącą o kwintę w górę/ kwartę w dół i powtórzyć operację, czyli napisać dźwięki gamowłaściwe dla naszej tonacji bazowej i dla tonacji Dominanty naszej tonacji bazowej. Dla C- dur będzie to G-dur – stąd w kierunku "w dół" „fis” – a nie „ges” – resztę uzupełniamy według podstawowej zasady.

Idąc o krok dalej zauważ, że i w górę, i w dół, masz wszystkie dźwięki tych trzech tonacji, czyli tonacji bazowej (C-dur), tonacji Subdominanty naszej gamy bazowej (F-dur) i Dominanty naszej gamy bazowej (G-dur). Dzięki temu nie musimy się zastanawiać, jak się buduje gamę chromatyczną w górę, a jak w dół, który to stopień miał być podwyższony, czy obniżony inaczej niż pozostałe. Piszemy zarówno w górę, jak i w dół dźwięki naszej gamy bazowej (niebieskie) i uzupełniamy o dźwięki tonacji Subdominanty (zielone) i Dominanty (fioletowe) tej gamy, tak jak poniżej:

baza nieregularna chromatyczna C-dur

Później uzupełniamy tylko wg zasady chromatyzacji regularnej te dźwięki, których brakuje (czarne) i gotowe.

nieregularna chromatyczna C-dur

Stąd prawdopodobnie wzięła się ta nieregularność – chcąc mieć umocowanie harmoniczne – wykorzystuje się filary tonacji czyli: Tonikę, Subdominantę i Dominantę – to właśnie sprawia, że ten właśnie zapis jest gamą np. C chromatyczną, a nie As chromatyczną…. I tym samym może zostać wykorzystana wg wszelkich zasad harmonii w utworze w tonacji odpowiadającej, czyli w tym przypadku - C-dur.

Jak to działa w gamie molowej? Identycznie!!! Korzystamy z odmiany eolskiej albo melodycznej, jak kto woli. Cały problem polega tu tylko na odpowiednim posługiwaniu się znakami gam. Odnośnie zasady, że gamę molową w dół chromatyzujemy jak jednoimienną – to ta wiedza jest dla nas potrzebna jak świni siodło… Jak już chcesz ułatwić sobie chromatyzowanie gamy molowej, zauważ, że w dół gama molowa chromatyczna ma dokładnie te same dźwięki co w górę! Pojawiają się w przypadku gamy a-moll kasowniki, zamiast dźwięków bez znaku przed nutą i tyle! Przykłady dla dwóch gam molowych poniżej:

a moll chromatyczna nieregularna

c moll chromatyczna nieregularna2

Tak samo, jak w przypadku gamy durowej, zaznaczyłam różnymi kolorami dźwięki: dźwięki gamowłaściwe gamy bazowej (niebieskie), dźwięki gamy Subdominanty naszej tonacji (zielone), dźwięki gamy Dominanty naszej tonacji (fioletowe) i dźwięki uzupełnione wg regularnej zasady chromatyzacji (czarne). Te ostatnie, jak z pewnością zauważyłeś, w ogóle się nie pojawiły;) Po napisaniu gamy molowej eolskiej wystarczy dodać dźwięki ze znakami przykluczowymi tonacji Subdominanty i Dominanty (lub uzupełnić o odpowiednie kasowniki w stosunku do Tonacji bazowej).

Sprawdź sobie teraz, czy to ten sam zapis, co dla „wyjątków” opisanych na początku tematu gamy chromatycznej nieregularnej ;)
Wiedza o wpływie Subdominanty i Dominanty na chromatyzowanie gamy może pomóc zbudować Ci poprawnie nieregularną gamę chromatyczną, nawet, jeśli zapomnisz, jak to miało być wg zasad, których się nauczyłeś w szkole (a które są pogrubione powyżej w tym artykule). I kto mówił ze znajomość Triady i Koła Kwintowego się nie przydaje? ;)

 

KONKURS, czyli szlak dla DOCIEKLIWYCH ;)

Napisz dowolną gamę chromatyczną nieregularną i jej interwały charakterystyczne:) Jak dasz radę z rozwiązaniami. Nagrodą dla zwycięzcy jest półroczny abonament na stronie www.GimnastykaSluchu.pl. Dwa 3-miesięczne abonamenty dla kolejnych: drugiego i trzeciego miejsca.

Co to znaczy najlepsza odpowiedź – taka, która ma najwięcej interwałów charakterystycznych, które można wskazac dla gamy chromatycznej i jeszcze lepiej – z sensownymi rozwiązaniami ;) Nawet, jeśli nie będziesz umiał wskazać rozwiązania – i tak pisz! Nigdy nie wiadomo, co potrafią inni… Informacje jak się do tego zabrać znajdziesz w naszych blogach, poczytaj i pokombinuj!

Prosimy o wysyłanie odpowiedzi w prywatnych wiadomościach na naszej stronie na facebooku https://www.facebook.com/pages/GimnastykaSluchupl/287277641298149?fref=ts lub za pomocą maila na adres Ten adres pocztowy jest chroniony przed spamowaniem. Aby go zobaczyć, konieczne jest włączenie w przeglądarce obsługi JavaScript. Termin wysyłania odpowiedzi - do 16 grudnia 2013. Rozstrzygnięcie konkursu 23 grudnia 2013 roku. Zróbcie sobie prezent na święta!

 

    

 


 

 

Zaloguj się

Facebook - Polub Nas ;-)

 

Ostatnio Założyli Konta

  • AlbertPes
  • marisaey60
  • thebmardtat
  • Jer
  • DipLomCf#66