Start

   logo-pl-v2

 

fr pl gb us

Zasady pisowni znaków chromatycznych

 

    

ikonkaW ostatnim artykule wspominałam o znakach chromatycznych i ich działaniu. Natomiast teraz chcę skupić się na tym jakie zasady graficzne rządzą stosowaniem tych znaków jako znaki przykluczowe i znaki przygodne. Oto one:

 

Znaki przykluczowe:

1. Jeśli w przebiegu utworu znaki chromatyczne pojawiałyby się zawsze przy danym stopniu tonacji (tzn. przy danym dźwięku we wszystkich oktawach) to oznacza, że znak ten jest stały w danym utworze i zapisuje się go w każdej pięciolinii utworu zaraz po kluczu.

2. Kolejność znaków przy kluczu wynika wprost z Koła Kwintowego. Tzn. najbliżej klucza znajduje się znak, który występuje w każdej gamie krzyżykowej  (“fis”) lub bemolowej ("b"), a najdalej ten, który (rozważamy tylko gamy do 7 znaków, bo podwójnych krzyżyków, podwójnych bemoli ani kasowników nie używa się jako znaków przykluczowych) występuje tylko w jednej gamie - tej ostatniej z 7 znakami, czyli dla krzyżyków będzie to “his”, a dla bemoli - “ces”. Należy pamiętać, że kolejność znaków przy kluczu jest stała i niezmienna. Krzyżyk dla “cis” będzie zawsze za “fis” - nigdy przed! Skoro brak tu jakiejkolwiek dowolności to trzeba w łatwy sposób zapamiętać jaka jest ta kolejność. Ona jak wspominałam wynika z Koła Kwintowego, czyli

  • trzeba ustalić pierwszy znak - będzie to ten znak, który występuje w gamie tylko z jednym znakiem - czyli dla gam krzyżykowych jest to gama G-dur, której jedynym znakiem jest “fis”, dla bemoli jest to gama F-dur - z bemolem dla dźwięku “b”.

  • kolejne znaki otrzymuje się budując od pierwszego kwintę czystą - w górę dla krzyżyków, w dół dla bemoli (jak ktoś woli budować w górę to z przewrotu kwinty czystej otrzymamy 4 cz, czyli zamiast 5 cz w dół można budować sobie 4 cz w górę).

  • Skąd wiemy, który znak jest ostatni? Tu okazuje się, że istnieje ciekawa i łatwa do zapamiętania zależność

Na Kole Kwintowym można sobie sprawdzić, że w gamie G-dur będzie to "fis", w gamie E-dur - "dis", w gamie Cis-dur - "his". Dzięki temu tak naprawdę nie musisz wiedzieć ile znaków ma która gama, bo dzięki tym zasadom zawsze możesz to sobie policzyć.

dla gamy H-dur - wiesz, że

1. ostatnim krzyżykiem jest "ais"

2. zapisujesz sobie za kluczem znak dla “fis” - jako pierwszy zawsze występujący znak w gamach krzyżykowych i budujesz od niego kwinty, aż trafisz na rzeczone “ais”. Ot i po wszystkim - nie musisz na blachę wkuwać ile co ma znaków. Sprawdź sobie to na znakach poniżej:

krzyyzki Przy sprawdzianach teoretycznych też możesz kierować się tą zasadą. Jeśli znaki są prawidłowo zapisane (koniecznie wg odpowiedniej kolejności, o której pisałam wcześniej) wystarczy spojrzeć na ostatni krzyżyk i dodać pół tonu - mamy nazwę tonacji. Nic prostszego :)  

Z gamami bemolowymi jest inaczej - ostatni bemol jest zawsze nazwą następnej na Kole Kwintowym gamy lub jak kto woli ostatni bemol jest o 4 czystą w górę od dźwięku tonicznego - co w istocie rzeczy jest tym samym.

Dla gamy F-dur ostatnim bemolem jest dźwięk leżący o 4 cz w górę, czyli “b”. Od dźwięku des - 4 cz w górę to ges, czyli dla gamy Des-dur ostatnim krzyżykiem będzie bemol “ges”, i taka też jest nazwa następnej gamy durowej na Kole Kwintowym. Skoro tak to gama Des-dur ma bemole: b, es, as, des, ges. Zauważ, że przedostatni bemol jest nazwą gamy. Jaki wniosek - dla durowych gam bemolowych przedostatni znak (pod warunkiem prawidłowej kolejności przy kluczu) jest nazwą bemolowej gamy durowej. Sprawdź sobie to na znakach poniżej:

bemole

Dla gam molowych trzeba skorzystać w pokrewieństwa gam, o których pisałam wcześniej.

 

Co jak chcemy w trakcie utworu zmienić tonację?

Po podwójnej kresce najpierw kasujemy (jeśli sytuacja tego wymaga) te znaki, które nie będą już potrzebne i dalej piszemy wszystkie znaki, które dalej będą obowiązywały:

  • jeśli znaków w pierwszej części nie było lub było ich mniej (dla tego samego rodzaju znaków, np. krzyżyków) po podwójnej kresce piszemy po prostu nowe znaki. Przykład dla zmiany z tonacji D-dur (lub h-moll) na E-dur lub cis-moll:

    zmiana tonacji krzyzyk krzyzyk

  • jeśli przechodzimy z większej ilości tych samych znaków, lub z przeciwnych znaków (tzn. w krzyżyków na bemole lub na odwrót) to najpierw kasujemy niepotrzebne znaki, a później umieszczamy komplet znaków dla nowej tonacji. W przypadku gamy C-dur będą to same kasowniki, bo gama ta nie posiada żadnych znaków przykluczowych. Przykład dla zmiany tonacji z Es-dur (lub c-moll) na D-dur (lub h-moll):

 zmiana tonacji bemol krzyzyk

Znaki przygodne

Znaki przygodne to trochę grubsza impreza. Po pierwsze należy pamiętać, że znak przygodny działa tylko dla konkretnego dźwięku w jednej oktawie do najbliższej kreski taktowej. Dla znaków przygodnych mamy zdecydowanie więcej różnych konfiguracji ich użycia.

1. Dla pojedynczej nuty nie ma problemów i wątpliwości po prostu piszemy znak przed nutą i koniec... choć należy pamiętać, że znak obowiązuje do najbliższej kreski taktowej.

2. Dla interwału harmonicznego stosuje się rozróżnienie. Dla septymy i interwałów większych od niej znaki piszemy jeden nad drugim w jednej linii pionowej tak jak poniżej:

int harm wiekszy 7

Jeśli interwał jest mniejszy od septymy to znaki chromatyczne zapisuje się po lekkim skosie - górny znak bliżej nuty. Robi się to po to, żeby wszystkie znaki były po prostu czytelne:

 

3. Dla sekund harmonicznych z dwoma znakami chromatycznymi zasada jest taka, że kolejność graficzna znaków jest taka sama jak kolejność graficzna samych nut.

2 harm
4. Dla akordów - najbliżej nuty jest znak najwyższy. Jeśli jest to możliwe graficzne można również najniższy znak napisać przy nucie, jednocześnie powodując, że jedynie znak środkowy jest wysunięty. Przykład poniżej:

 akord harm